Nông thôn mới - niềm vui và những điều trăn trở

26/09/2019

Nhìn lại chặng đường 10 năm xây dựng nông thôn mới, Vĩnh Phúc đạt được nhiều kết quả quan trọng. Khoảng cách nông thôn và thành thị được thu hẹp, đời sống vật chất, tinh thần của người dân được nâng cao. Song cùng với đó, quá trình xây dựng nông thôn mới cũng có nhiều băn khoăn, trăn trở...

Những ngày đầu thu tháng 8, chúng tôi về xã Đạo Trù, huyện Tam Đảo. Quãng đường từ huyện về đến xã mặc dù xa song trở nên gần hơn rất nhiều bởi những con đường được thảm nhựa và bê tông phẳng lỳ giúp chúng tôi di chuyển nhanh hơn. Dọc các tuyến đường, những ngôi nhà cao tầng mọc lên san sát; đường điện, đường viễn thông được bố trí gọn gàng chạy dọc bên những hàng cây xanh.

Đến thôn Đạo Trù Thượng, chúng tôi vào thăm nhà của một nghệ nhân sọong cô. Với chất giọng thanh và cao của nghệ nhân hát sọong cô, chị Lưu Thị Năm, người Sán Dìu, xã Đạo Trù vui vẻ tâm sự: "Nhà báo biết rồi đấy, xã Đạo Trù là xã khó khăn nhất của huyện, của tỉnh, phần lớn người dân là người Sán Dìu. Trước đây, khi chưa có nông thôn mới, đường đi lối lại chủ yếu là đường đất, đồi núi dốc, vào mùa mưa lũ còn không đi lại được, nước suối dâng cao xô đổ cả đường đi. Từ khi có nông thôn mới, được Đảng và Nhà nước đầu tư kè suối, ngăn đập, nước lũ có lối thoát riêng, đường sá được đổ bê tông, bà con giờ đi lại sướng hơn nhiều rồi." Chị Năm cho biết thêm, nhờ có sự hỗ trợ của cấp trên thông qua chương trình nông thôn mới nên người dân xã Đạo Trù không còn “mù tịt” thông tin như trước đây nữa. Báo, tạp chí, mạng internet, truyền thanh, truyền hình số mặt đất về với xã, đến được với bà con nên đã hỗ trợ rất nhiều cho bà con trong việc tiếp cận thông tin phục vụ trực tiếp cho sản xuất, chăn nuôi, phát triển kinh tế gia đình và nâng cao đời sống tinh thần. 

 Tam Đảo trở thành huyện nông thôn mới trong năm 2019

Mặc dù bận rộn song Bí thư huyện ủy Tam Đảo Lưu Đức Long vẫn dành cho chúng tôi cuộc trò chuyện ngắn. Đồng chí Bí thư hồ hởi cho biết: Vượt qua rất nhiều khó khăn, Đảng bộ và nhân dân Tam Đảo đã chung sức, chung lòng quyết tâm thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới. Huyện ủy đã ban hành Nghị quyết số 16 về sự lãnh đạo của các cấp ủy Đảng trong việc thực hiện công cuộc xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2011-2020. Ngoài các chính sách của Trung ương và của tỉnh, huyện hỗ trợ mỗi xã 1 tỷ đồng xây dựng trung tâm văn hóa - thể thao xã; các xã hỗ trợ từ 50 triệu đến 200 triệu đồng/nhà văn hóa thôn. Giai đoạn 2011-2019, toàn huyện huy động gần 1000 tỷ đồng cho chương trình xây dựng nông thôn mới. Đến nay, 8/8 xã trên địa bàn huyện được công nhận xã đạt chuẩn nông thôn mới. Mới đây, ngày 24/9/2019, huyện Tam Đảo được Ban Chỉ đạo các chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2016-2020 của tỉnh bỏ phiếu công nhận huyện đạt chuẩn huyện nông thôn mới.

Cùng với Tam Đảo, các huyện: Vĩnh Tường, Lập Thạch, Tam Dương, Sông Lô cũng đang nỗ lực huy động các nguồn lực thực hiện mục tiêu trở thành huyện nông thôn mới. Tính chung trong giai đoạn 2010-2020, tỉnh Vĩnh Phúc đã dành trên 12 nghìn tỷ đồng cho chương trình, trong đó, ngân sách Trung ương hỗ trợ trên 100 tỷ đồng; ngân sách địa phương gần 8 nghìn tỷ đồng; doanh nghiệp, người dân và cộng đồng đóng góp gần 800 tỷ đồng. Đến nay, đã có 103/112 xã và 2 huyện đạt chuẩn nông thôn mới. Dự kiến đến hết năm 2019, tỉnh có 100% số xã đạt chuẩn nông thôn mới; hết năm 2020 có 100% đơn vị cấp huyện đạt chuẩn, hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới. Bộ mặt nông thôn Vĩnh Phúc đã có nhiều đổi mới theo hướng khang trang hiện đại, nhiều công trình hạ tầng nông thôn được xây mới, nâng cấp đảm bảo đạt chuẩn. Toàn tỉnh đã xóa nhà tạm, dột nát; có khoảng gần 18.470 nhà ở được xây mới, cải tạo, nâng cấp. Đời sống nhân dân từng bước được cải thiện. Thu nhập bình quân ở khu vực nông thôn hết năm 2018 đạt 38,28 triệu đồng/người/năm, tỷ lệ hộ nghèo đa chiều giảm còn 2,1%; tỷ lệ người dân tham gia bảo hiểm y tế đạt 89,3%.

Những thành tựu đạt được của tỉnh trong 10 năm xây dựng nông thôn mới thì đã rõ. Song cùng với đó, quá trình xây dựng nông thôn mới cũng để lại nhiều băn khoăn: Để cán đích nông thôn mới, một số địa phương còn “nợ” tiêu chí; một số tiêu chí đạt nhưng theo kiểu “chín ép”; sự lơ là, thiếu quyết liệt trong chỉ đạo quy hoạch, quản lý, giám sát, thi công dẫn tới nhiều công trình xây dựng dở dang, thiếu đồng bộ nên không sử dụng được hoặc sử dụng không đúng công năng gây thất thoát lãng phí, công trình mới đưa vào khai thác đã xuống cấp, hỏng hóc; đầu tư phát triển ở một số nơi thiếu sự cân bằng, chỉ tập trung vào đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng mà ít quan tâm tới việc chuyển đổi cơ cấu kinh tế, nâng cao thu nhập, cải thiện đời sống của người dân

Thực hiện tiêu chí 6 và 16 trong xây dựng nông thôn mới, tỉnh đã phê duyệt quy hoạch mạng lưới chợ, trung tâm thương mại đến năm 2020, định hướng đến 2030. Trên địa bàn tỉnh có 100 chợ nông thôn hạng 3 cần được đầu tư xây mới, nâng cấp, cải tạo. Đến nay, có 65/66 chợ trong quy hoạch được hoàn thành và đưa vào sử dụng, 111/112 xã ( bằng 99%) đạt chuẩn tiêu chí cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn. Tuy nhiên, sau khi xây dựng và đưa vào sử dụng, nhiều chợ nông thôn chưa phát huy hiệu quả, không họp được chợ, gây lãng phí tiền của.

Xã Nhạo Sơn, huyện Sông Lô là một trong 20 xã điểm cán đích nông thôn mới năm 2013. Chợ Nhạo Sơn được xây dựng đầu năm 2008 với diện tích 7000 m2 bao gồm một khu chợ chính và 2 dãy nhà với 30 ki ốt. Mặc dù ở vị trí thuận lợi nhưng 10 năm qua, chợ này hầu như không hoạt động. Để về đích xây dựng nông thôn mới đúng hẹn, năm 2013, xã Nhạo Sơn được UBND tỉnh đầu tư hàng tỷ đồng để xây dựng giai đoạn II của chợ, nâng cấp các ki ốt, xây dựng nhà vệ sinh, nhà ban quản lý, tường rào và hệ thống sân, đường vào chợ. Tuy nhiên, đến thời điểm này, 100% ki ốt trong chợ vẫn chưa có người thuê. Thậm chí, 2 dãy nhà với 30 ki ốt này đang xuống cấp trầm trọng, nền nhà bị nứt nẻ, sụt lún, các mái che ki ốt thủng từng mảng, các bức tường bị rêu bám.

Tương tự, chợ Thanh Vân, xã Thanh Vân, huyện Tam Dương được đầu tư xây dựng từ năm 2012 với tổng nguồn vốn 13 tỷ đồng. Người dân đã đấu thầu hết toàn bộ 84 ki ốt song hoạt động kinh doanh của chợ vẫn không triển khai được. Trong khi các ki ốt của chợ cửa đóng then cài thì ngay ngoài cổng chợ, các hoạt động giao thương vẫn diễn ra tấp nập. Dọc tuyến Quốc lộ 2 khu vực chợ đoạn thuộc xã Thanh Vân, các hộ dân tràn ra lòng lề đường, bày bán đủ các loại hàng hóa... Đại diện lãnh đạo xã Thanh Vân cho biết: “Việc chợ chưa phát huy hiệu quả là lãng phí nhưng chúng tôi đã dùng nhiều biện pháp để khắc phục rồi mà chưa được. Một mặt chúng tôi vận động đảng viên, cán bộ, công chức và người nhà không ra chợ cóc mua hàng và vận động tiểu thương vào chợ mới. Mặt khác, chúng tôi kết hợp với công an huyện không để các tiểu thương, người dân bán hàng ngoài đường”.

Sau 10 năm xây dựng nông thôn mới, đời sống cư dân khu vực nông thôn từng bước được cải thiện song việc đẩy mạnh phát triển sản xuất, tái cơ cấu ngành nông nghiệp để nâng cao thu nhập cho nông dân là nội dung chính trong xây dựng nông thôn mới lại chưa được các địa phương quan tâm đúng mức, chưa dành nguồn lực phù hợp để triển khai thực hiện mà chủ yếu tập trung nguồn lực đầu tư thực hiện các tiêu chí về hạ tầng.

Việc thu hút doanh nghiệp đầu tư vào sản xuất nông nghiệp hiện vẫn đang là bài toán chưa có lời giải. Năm 2015, HĐND tỉnh ban hành Nghị quyết 202 về chính sách hỗ trợ đặc thù khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn trên địa bàn tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 2016-2020. Chính sách hỗ trợ này được đánh giá là “chìa khóa” để khai thác tiềm năng, nâng cao hiệu quả, tạo đột phá trong phát triển sản xuất nông nghiệp bền vững trên địa bàn tỉnh. Tuy nhiên, tổng kết sau 3 năm đưa nghị quyết vào cuộc sống, UBND tỉnh mới chỉ cấp quyết định hỗ trợ cho 1 dự án đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp. Nguyên nhân do nhiều doanh nghiệp trên địa bàn tỉnh chưa biết về chính sách hỗ trợ, chưa hiểu về trình tự, thủ tục. Có nhiều doanh nghiệp muốn đầu tư vào sản xuất nông nghiệp song địa điểm, mô hình thực hiện dự án của doanh nghiệp không nằm trong diện hỗ trợ của chính sách và các quy hoạch của tỉnh. Ngoài ra, những rào cản của quy trình, thủ tục chuyển đổi đất đai để mở rộng sản xuất và làm căn cứ thế chấp tài sản vay vốn ngân hàng đang làm khó cho doanh nghiệp. Do vậy, nhiều doanh nghiệp chưa thể thực hiện đầu tư vào nông nghiệp.

Việc thực hiện chỉ tiêu “Xã có mô hình liên kết sản xuất gắn với tiêu thụ nông sản chủ lực đảm bảo bền vững” còn nhiều lúng túng, khó khăn; các loại hình kinh tế hợp tác xã, tổ hợp tác chưa phát huy hết hiệu quả; mô hình liên kết 4 nhà trong sản xuất còn thiếu chặt chẽ, tiêu thụ nông sản gặp nhiều khó khăn và là khâu ách tắc nhất hiện nay. Sau 10 năm, sản xuất nông nghiệp vẫn còn manh mún, nhỏ lẻ, dễ bị tổn thương trước những biến động của thị trường, thời tiết và dịch bệnh. 

Bên cạnh những tồn tại trong phát triển kinh tế nông nghiệp, đời sống tinh thần, nếp sống văn hóa truyền thống ở các làng quê giờ cũng biến đổi nhiều, mà trong đó nhiều thực trạng đáng buồn đang tồn tại, xâm lấn trong đời sống cư dân nông thôn. Nông dân giờ bỏ hoang đồng ruộng, không còn mặn mà với đồng ruộng bởi thu nhập chẳng được bao nhiêu. Người dân giữ ruộng cũng chỉ là để giữ đất và chuyển sang làm công nhân tại các khu công nghiệp, vừa có thu nhập ổn định, lại sạch sẽ không phải chân lấm tay bùn. 

Nhận định được những tồn tại khó khăn từ quá trình 10 năm thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới, đồng thời, tiếp tục nâng cao chất lượng các tiêu chí của xã đạt chuẩn nông thôn mới nâng cao, thôn dân cư nông thôn mới kiểu mẫu, tỉnh đã định hướng các mô hình xây dựng nông thôn mới phù hợp với xu thế phát triển chung của đất nước, xu thế công nghiệp hóa, đô thị hóa và định hướng phát triển vùng theo quy hoạch chung. Cụ thể là tập trung đẩy nhanh thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp, đổi mới mô hình tăng trưởng gắn với phát triển nông nghiệp sạch, nông nghiệp hữu cơ và an toàn sinh học; xây dựng vùng nông sản tập trung gắn với cấp mã vùng trồng, mã vạch sản phẩm, đáp ứng yêu cầu quản lý chất lượng (VietGap, GlobalGap) và truy xuất nguồn gốc đối với tất cả các sản phẩm nông nghiệp. Đồng thời, chú trọng phát triển liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị gắn sản xuất với tiêu thụ, tăng cường đầu tư cho khâu bảo quản và chế biến nông sản; hình thành hệ thống trung tâm kết nối, xúc tiến tiêu thụ sản phẩm nông sản, gắn với các chợ đầu mối hoặc trung tâm cung ứng hàng nông sản hiện đại, sàn giao dịch nông sản. Phát triển các sản phẩm thế mạnh của từng địa phương, gắn với thực hiện Chương trình mỗi xã một sản phẩm (OCOP), xây dựng thương hiệu, tạo điều kiện thuận lợi cho việc tiêu thụ sản phẩm; xây dựng và phát triển các mô hình du lịch nông nghiệp, nông thôn gắn với xây dựng nông thôn mới. Xây dựng và thực hiện các chính sách thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực nông nghiệp, nông thôn, trong đó chú trọng thu hút các doanh nghiệp lớn đầu tư vào chế biến nông sản để thúc đẩy sản xuất phát triển và tạo việc làm cho lao động nông thôn.

Đức Hiền

Các tin đã đưa ngày: